Kısa cevap: Bağlaç olan "de / da" her zaman ayrı yazılır (Ben de geldim). Hâl eki olan "-de / -da / -te / -ta" kelimeye bitişik yazılır (Evde kaldım). Hangisi olduğunu anlamak için cümleden çıkarın: anlam bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır.
Bağlaç "de / da": ayrı yazılır
Bağlaç, "dahi, bile, ayrıca, de öyle" anlamı katar. Ünlü uyumuna göre de ya da da olur; asla "te / ta" olmaz.
- Sen de gel. (Sen dahi gel.)
- Kitabı okudum, filmi de izledim.
- Hem çalıştı hem de kazandı.
- Annem de öğretmen.
Test: "Sen gel." — "de" çıkınca cümle anlamlı kaldı, sadece "dahi" anlamı gitti. Demek ki bağlaç, ayrı yazılır.
Hâl eki "-de / -da / -te / -ta": bitişik yazılır
Bulunma hâli eki, "nerede, ne zaman" sorusuna cevap verir. Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten kelimelerde -te / -ta olur.
- Evde kaldım. (Nerede? Evde.)
- Okulda buluşalım.
- Sokakta oynuyorlar. (sert ünsüz: k)
- Saat beşte geleceğim. (sert ünsüz: ş)
Test: "Ev kaldım." — ek çıkınca cümle bozuldu. Demek ki hâl eki, bitişik yazılır.
En çok karıştırılan örnekler
- Yanlış: Bende geleceğim. → Doğru: Ben de geleceğim. (Ben dahi)
- Yanlış: Sende haklısın. → Doğru: Sen de haklısın.
- Doğru: Kitap bende. (Nerede? Bende — hâl eki, bitişik)
- Yanlış: Okul da buluşalım. → Doğru: Okulda buluşalım.
- Doğru: Okul da güzelmiş. (Okul dahi güzelmiş — bağlaç, ayrı)
Kesme işaretiyle kullanım
Özel isimlere gelen hâl eki kesme işaretiyle ayrılır ama yine ek olarak yazılır: İstanbul'da, Ayşe'de, 2027'de. Bağlaç ise özel isimden sonra da ayrı yazılır: Ayşe de geldi.
"ki" ile karıştırma
"ki" bağlacı da ayrı yazılır (Duydum ki gelmişsin). Sıfat yapan "-ki" eki ise bitişiktir (evdeki, yarınki). Kalıplaşmış birkaç kelime bağlaç olduğu hâlde bitişik yazılır: belki, çünkü, sanki, oysaki, meğerki, halbuki.
Yazım kurallarını TYT'de çıkan diğer konularla birlikte çalışmak için TYT Türkçe konuları yazısına bakın; birebir destek için Türkçe özel ders.
Kaynak: Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu (bağlaç ve eklerin yazımı).



